نوار عصب بینایی در مشهد |دکتر بهروز ظهوریان
نوار عصب بینایی VEP چیست؟ کاربرد، نحوه انجام و تفسیر آزمایش
نوار عصب بینایی یا VEP یکی از آزمایش‌های تخصصی برای بررسی عملکرد مسیر بینایی است که می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره نحوه انتقال پیام‌های بینایی از چشم به مغز فراهم کند.اگر کاهش دید، اختلالات بینایی یا یافته‌هایی در معاینه چشم وجود داشته باشد که نیاز به بررسی دقیق‌تر مسیر بینایی داشته باشد، ممکن است انجام آزمایش VEP توسط متخصص توصیه شود.
VEP چیست؟
VEP مخفف Visual Evoked Potential و به معنای «پتانسیل برانگیخته بینایی» است.
در این آزمایش، پاسخ الکتریکی قشر بینایی مغز در برابر یک محرک بینایی ثبت میشود. به زبان ساده، VEP بررسی می‌کند که سیگنال بینایی پس از دریافت توسط چشم، چگونه در مسیر بینایی منتقل و در مغز ثبت میشود.به همین دلیل، VEP می‌تواند در کنار معاینه چشم و سایر بررسی‌های تخصصی، اطلاعات تکمیلی درباره عملکرد مسیر بینایی در اختیار متخصص قرار دهد.
نوار عصب بینایی چگونه انجام میشود؟
انجام آزمایش VEP معمولاً ساده و غیرتهاجمی است.برای انجام آزمایش، الکترودهای مخصوصی روی پوست سر، در ناحیه مربوط به قشر بینایی، قرار داده می‌شوند. سپس بیمار به یک صفحه نمایش نگاه می‌کند که معمولاً الگوهای شطرنجی سیاه و سفید روی آن تغییر می‌کنند.
دستگاه پاسخ الکتریکی ایجادشده در قشر بینایی را ثبت می‌کند.
در بررسی VEP، پارامترهایی مانند:
- Latency یا زمان نهفتگی پاسخ
- Amplitude یا دامنه پاسخ
- تفاوت پاسخ بین دو چشم
می‌توانند مورد بررسی قرار گیرند.
نوار عصب بینایی VEP چه کاربردی دارد؟
VEP در شرایط مختلف می‌تواند به عنوان یک آزمایش تکمیلی برای بررسی مسیر بینایی مورد استفاده قرار گیرد.
از جمله مواردی که ممکن است بررسی VEP در آنها مطرح شود:
- بررسی عملکرد مسیر بینایی
- بررسی برخی اختلالات عصب بینایی
- بررسی موارد مشکوک به نوریت اپتیک
- کمک به ارزیابی برخی بیماری‌های عصبی و دمیلینه‌کننده
- بررسی برخی اختلالات مسیر بینایی
- ارزیابی تکمیلی در برخی کودکان
- بررسی عملکرد بینایی در شرایطی که معاینه معمول اطلاعات کافی ارائه نمی‌دهد
البته نتیجه VEP به تنهایی برای تشخیص یک بیماری کافی نیست و باید در کنار شرح حال، معاینه چشم و سایر یافته‌های بالینی تفسیر شود.
آیا VEP همان نوار عصب چشم است؟
اصطلاح «نوار عصب چشم» یا «نوار عصب بینایی» در بین مردم رایج است، اما از نظر علمی، VEP مستقیماً فعالیت خود عصب بینایی را اندازه‌گیری نمی‌کند.
در واقع، VEP پاسخ الکتریکی قشر بینایی مغز به محرک بینایی را ثبت می‌کند و از این طریق اطلاعاتی درباره عملکرد مسیر بینایی ارائه می‌دهد.
بنابراین، بهتر است VEP را یک آزمایش الکتروفیزیولوژیک مسیر بینایی بدانیم.
آیا آزمایش VEP درد دارد؟
خیر. آزمایش VEP یک روش غیرتهاجمی و معمولاً بدون درد است.
در این آزمایش نیازی به جراحی یا تزریق نیست و بیمار در طول انجام تست بیدار است و باید طبق دستور به صفحه نمایش نگاه کند.
آیا کودکان هم می‌توانند VEP انجام دهند؟
بله. در صورت وجود اندیکاسیون بالینی، VEP می‌تواند برای کودکان نیز انجام شود.
در کودکان، نحوه انجام آزمایش با توجه به سن، میزان همکاری و شرایط کودک تنظیم میشود. تصمیم برای انجام VEP باید پس از ارزیابی وضعیت بینایی و نظر متخصص گرفته شود.
آیا نتیجه VEP طبیعی یا غیرطبیعی است؟
تفسیر نتیجه VEP فقط با مشاهده یک عدد انجام نمی‌شود. زمان پاسخ، دامنه پاسخ، الگوی ثبت‌شده و تفاوت میان دو چشم، در کنار شرایط بالینی فرد بررسی می‌شوند.
همچنین یک نتیجه غیرطبیعی لزوماً به معنی وجود یک بیماری مشخص نیست و باید توسط متخصص و در کنار سایر اطلاعات بالینی تفسیر شود.
چه زمانی ممکن است معاینه کننده درخواست VEP کند؟
VEP معمولاً زمانی درخواست میشود که پزشک یا متخصص بخواهد اطلاعات بیشتری درباره عملکرد مسیر بینایی به دست آورد.
برای مثال، در شرایطی که کاهش دید یا علائم بینایی با یافته‌های معمول معاینه به‌طور کامل توضیح داده نمی‌شود، ممکن است بررسی‌های تکمیلی مانند VEP مطرح شود.
بنابراین، انجام VEP برای همه افراد ضروری نیست و نیاز به انجام این آزمایش باید بر اساس شرایط هر فرد تعیین شود.
بله. در صورت نیاز بالینی، VEP برای کودکان نیز قابل انجام است و پروتکل آزمایش متناسب با سن و همکاری کودک انتخاب میشود.
آیا VEP به تشخیص بیماری‌های عصب بینایی کمک می‌کند؟
VEP می‌تواند در بررسی برخی اختلالات مسیر بینایی و عصب بینایی اطلاعات تکمیلی فراهم کند، اما نتیجه آن باید همراه با معاینه و سایر یافته‌های بالینی تفسیر شود.
آیا نتیجه غیرطبیعی VEP به معنی بیماری قطعی است؟
خیر. نتیجه VEP باید توسط متخصص و با توجه به علائم، معاینه چشم و سایر بررسی‌های لازم تفسیر شود.
آیا VEP جایگزین معاینه چشم است؟
خیر. VEP یک آزمایش تکمیلی است و جایگزین معاینه کامل چشم و ارزیابی تخصصی بینایی نمی‌شود.
نویسنده:
دکتر بهروز ظهوریان، دکترای تخصصی بینایی
بازبینی علمی:
دکتر بهروز ظهوریان
تاریخ آخرین به‌روزرسانی:
1405/07/12
در مطب دکتر بهروز ظهوریان، دکترای تخصصی بینایی، تست VEP با تجهیزات تخصصی انجام میشود و نتایج آن می‌تواند در کنار معاینه کامل چشم و سایر یافته‌های بالینی، به ارزیابی دقیق‌تر عملکرد مسیر بینایی کمک کند.
انجام تست با تعیین وقت قبلی انجام میشود.
- English References — Vancouver Style
- Šuštar Habjan M, Bach M, van Genderen MM, Li S, Mizota A, Nilsson J, et al. ISCEV standard for clinical visual evoked potentials (2025 update). Doc Ophthalmol. 2025;151(2):97-112. doi:10.1007/s10633-025-10042-1.
- Odom JV, Bach M, Brigell M, Holder GE, McCulloch DL, Mizota A, et al. ISCEV standard for clinical VEP testing (2016 update). Doc Ophthalmol. 2016;133(1):1-9. doi:10.1007/s10633-016-9553-y.
- Odom JV, Bach M, Barber C, Brigell M, Marmor MF, Tormene AP, et al. Visual evoked potentials standard. Doc Ophthalmol. 2004;108(2):115-123.
- Odom JV, Bach M, Barber C, Brigell M, Marmor MF, Tormene AP, et al. ISCEV standard for clinical visual evoked potentials (2009 update). Doc Ophthalmol. 2010;120(1):111-119. doi:10.1007/s10633-009-9195-4.
- Holder GE. Electrophysiological assessment of optic nerve disease. Eye (Lond). 2004;18(11):1133-1143.
- Thompson DA, Kriss A, Russell-Eggitt I, Taylor D. Visual evoked potential evidence of abnormal visual pathway function in children with optic nerve hypoplasia. Dev Med Child Neurol. 1997;39(10):687-694.
- Schmidt F, Frederiksen JL. Multifocal visual evoked potentials in optic neuritis and multiple sclerosis: A review. Clin Neurophysiol. 2017;128(7):1188-1198. doi:10.1016/j.clinph.2017.03.047.
- Odom JV, Bach M, Brigell M, Holder GE, McCulloch DL, Mizota A, et al. ISCEV standard for clinical visual evoked potentials. Doc Ophthalmol. 2016;133(1):1-9.
- Bach M, Brigell MG, Hawlina M, Holder GE, Johnson MA, McCulloch DL, et al. ISCEV standard for clinical electro-oculography (2010 update). Doc Ophthalmol. 2010;120(1):51-56.
- Brigell M, Bach M, Barber C, Moskowitz A, Tormene A. Guidelines for calibration of stimulus and recording parameters used in clinical electrophysiology of vision. Doc Ophthalmol. 2003;107(2):185-193.