تجویز لوازم کمک بینایی در مشهد|دکتر بهروز ظهوریان
لوازم کمک بینایی چیست؟ تجویز وسایل کمک‌بینایی برای افراد کم‌بینا
آیا با وجود استفاده از عینک مناسب، هنوز برای خواندن کتاب، دیدن نوشته‌های ریز، استفاده از تلفن همراه یا تماشای تلویزیون مشکل دارید؟
گاهی تغییر شماره عینک نمی‌تواند تمام مشکلات بینایی فرد را برطرف کند. در چنین شرایطی، لوازم کمک بینایی می‌توانند به فرد کمک کنند تا از توانایی بینایی باقی‌مانده خود بهتر استفاده کند و بسیاری از فعالیت‌های روزمره را راحت‌تر انجام دهد.
در کلینیک اپتومتری دکتر بهروز ظهوریان، با بیش از ۲۵ سال تجربه در زمینه مراقبت‌های بینایی، وضعیت بینایی و نیازهای فرد بررسی می‌شود و در صورت نیاز، مناسب‌ترین وسیله کمک‌بینایی متناسب با شرایط و فعالیت‌های روزمره فرد انتخاب و تجویز می‌شود.
لوازم کمک بینایی چیست؟
لوازم کمک بینایی (Low Vision Aids) وسایلی هستند که برای افرادی استفاده می‌شوند که به دلیل کاهش بینایی، با وجود اصلاح مناسب عیب انکساری، همچنان در انجام برخی فعالیت‌های بینایی مشکل دارند.
این وسایل می‌توانند با استفاده از بزرگنمایی، افزایش کنتراست، بهبود نور یا تغییر نحوه ارائه تصویر، مشاهده جزئیات را برای فرد آسان‌تر کنند.
هدف از تجویز لوازم کمک‌بینایی، درمان مستقیم بیماری چشم نیست؛ بلکه هدف این است که فرد بتواند از بینایی باقی‌مانده خود به شکل مؤثرتر و کاربردی‌تر استفاده کند.
چه کسانی به لوازم کمک‌بینایی نیاز دارند؟
همه افرادی که دید ضعیفی دارند الزاماً به وسایل کمک‌بینایی نیاز ندارند.
این وسایل بیشتر برای افرادی مطرح می‌شوند که کاهش بینایی آن‌ها باعث محدودیت در فعالیت‌های روزمره شده است؛ برای مثال:
- مشکل در خواندن کتاب و روزنامه
- دشواری در دیدن نوشته‌های کوچک
- مشکل در استفاده از تلفن همراه
- دشواری در مشاهده صفحه تلویزیون
- مشکل در دیدن تابلوها و علائم از فاصله دور
- دشواری در تشخیص جزئیات
- محدودیت در انجام فعالیت‌های روزمره به دلیل کاهش دید
در چنین شرایطی، ارزیابی کم‌بینایی و تجویز کمک‌بینایی می‌تواند مورد توجه قرار گیرد.
انواع لوازم کمک بینایی
وسایل کمک‌بینایی انواع مختلفی دارند و انتخاب آن‌ها باید بر اساس نوع کاهش بینایی و هدف فرد انجام شود.
۱. ذره‌بین دستی
ذره‌بین دستی یکی از شناخته‌شده‌ترین وسایل کمک‌بینایی است و می‌تواند برای مشاهده نوشته‌ها، قیمت‌ها، برچسب‌ها و جزئیات کوچک مورد استفاده قرار گیرد.
۲. ذره‌بین پایه‌دار
این نوع ذره‌بین برای افرادی که نگه داشتن ذره‌بین دستی برایشان دشوار است، می‌تواند گزینه مناسبی باشد.
۳. ذره‌بین نوری
در برخی افراد، ترکیب بزرگنمایی و نور مناسب می‌تواند مشاهده نوشته‌ها و جزئیات را آسان‌تر کند.
۴. وسایل تلسکوپی
وسایل تلسکوپی کمک‌بینایی می‌توانند در برخی شرایط برای دیدن اشیاء، تابلوها یا علائم در فاصله دور مورد استفاده قرار گیرند.
۵. وسایل کمک‌بینایی دیجیتال
وسایل دیجیتال کمک‌بینایی امکانات مختلفی مانند بزرگنمایی تصویر، تنظیم کنتراست و کنترل روشنایی را در اختیار فرد قرار می‌دهند.
این ابزارها می‌توانند برای برخی افراد در مطالعه، استفاده از تلفن همراه و انجام فعالیت‌های روزمره کاربرد داشته باشند.
آیا لوازم کمک‌بینایی جایگزین عینک هستند؟
معمولاً خیر. عینک مناسب همچنان بخش مهمی از اصلاح بینایی است. اگر فرد دچار عیب انکساری باشد، ابتدا باید شماره مناسب عینک مشخص و اصلاح شود.
اگر پس از اصلاح مناسب، فرد همچنان در انجام فعالیت خاصی مشکل داشته باشد، می‌توان استفاده از وسیله کمک‌بینایی را بررسی کرد.
بنابراین لوازم کمک‌بینایی در بسیاری از موارد مکمل عینک هستند، نه جایگزین آن.
تجویز لوازم کمک‌بینایی چگونه انجام می‌شود؟
تجویز وسایل کمک‌بینایی برای همه افراد یکسان نیست.
در ابتدا وضعیت بینایی فرد ارزیابی می‌شود. سپس مشخص می‌شود که فرد دقیقاً در چه فعالیتی مشکل دارد.
برای مثال:
آیا مشکل اصلی مطالعه است؟
آیا دیدن تلفن همراه دشوار است؟
آیا فرد نمی‌تواند نوشته‌های دور را ببیند؟
آیا مشکل اصلی تماشای تلویزیون است؟
پس از مشخص شدن نیاز فرد، نوع وسیله، میزان بزرگنمایی، فاصله کاری، شرایط نور و نحوه استفاده از وسیله بررسی می‌شود.
به همین دلیل، خرید یک وسیله کمک‌بینایی بدون ارزیابی مناسب، همیشه به نتیجه مطلوب منجر نمی‌شود.
چرا تجویز تخصصی لوازم کمک‌بینایی اهمیت دارد؟
یک وسیله کمک‌بینایی که برای یک فرد بسیار مفید است، ممکن است برای فرد دیگری مناسب نباشد.
نوع و میزان کاهش بینایی، فاصله کاری، اندازه نوشته، هدف استفاده و توانایی فرد در استفاده از وسیله، همگی می‌توانند در انتخاب کمک‌بینایی مناسب نقش داشته باشند.
هدف فقط پیدا کردن وسیله‌ای با بزرگنمایی بیشتر نیست؛ بلکه باید وسیله‌ای انتخاب شود که در یک فعالیت واقعی و مورد نیاز فرد، کاربرد مؤثر داشته باشد.
لوازم کمک‌بینایی برای مطالعه
یکی از شایع‌ترین کاربردهای کمک‌بینایی، مطالعه است.
فرد ممکن است بتواند محیط اطراف خود را ببیند، اما برای خواندن کتاب، روزنامه یا نوشته‌های کوچک با مشکل مواجه شود.
در این شرایط، بسته به وضعیت بینایی فرد، می‌توان از گزینه‌های مختلفی مانند ذره‌بین دستی، ذره‌بین پایه‌دار یا وسایل دیجیتال استفاده کرد.
انتخاب وسیله مناسب به میزان بینایی، اندازه نوشته و فاصله مطالعه بستگی دارد.
لوازم کمک‌بینایی برای تلفن همراه و تلویزیون
امروزه تلفن همراه بخش مهمی از زندگی روزمره است. برای فردی که کم‌بینایی دارد، دیدن نوشته‌های کوچک صفحه موبایل ممکن است دشوار باشد.
برخی وسایل کمک‌بینایی دیجیتال و همچنین تنظیمات مناسب خود دستگاه می‌توانند در بزرگ‌تر کردن تصویر و افزایش قابلیت مشاهده کمک کنند.
برای تماشای تلویزیون نیز بسته به میزان و نوع کاهش بینایی، ممکن است راهکارهای مختلفی قابل بررسی باشد.
آیا لوازم کمک‌بینایی بینایی را درمان می‌کنند؟
خیر. لوازم کمک‌بینایی معمولاً علت بیماری یا آسیب چشمی را درمان نمی‌کنند. کاربرد اصلی آن‌ها این است که فرد بتواند از بینایی باقی‌مانده خود بهتر استفاده کند.
بنابراین تجویز کمک‌بینایی باید در کنار بررسی علت کاهش بینایی و مراقبت مناسب از سلامت چشم انجام شود.
آیا افراد سالمند می‌توانند از وسایل کمک‌بینایی استفاده کنند؟
بله. سن بالا به‌تنهایی مانعی برای استفاده از لوازم کمک‌بینایی نیست. بسیاری از افراد سالمند می‌توانند با انتخاب وسیله مناسب و آموزش نحوه استفاده، فعالیت‌هایی مانند مطالعه و مشاهده جزئیات را راحت‌تر انجام دهند.
البته نوع وسیله باید متناسب با توانایی بینایی، نیاز و شرایط فرد انتخاب شود.
هدف این است که ابتدا نیاز واقعی فرد مشخص شود و سپس مناسب‌ترین راهکار برای بهبود عملکرد بینایی در فعالیت‌های روزمره انتخاب شود.
اگر با وجود عینک مناسب هنوز در مطالعه، استفاده از تلفن همراه، دیدن تلویزیون، مشاهده نوشته‌های دور یا انجام فعالیت‌های روزمره مشکل دارید، ممکن است ارزیابی تخصصی برای استفاده از لوازم کمک‌بینایی برای شما مفید باشد.
سوالات متداول درباره لوازم کمک بینایی
لوازم کمک بینایی برای چه افرادی مناسب است؟
برای افرادی که دچار کاهش بینایی هستند و با وجود اصلاح مناسب، همچنان در انجام فعالیت‌های خاص مانند مطالعه، دیدن نوشته‌های کوچک یا مشاهده اشیاء دور مشکل دارند.
آیا لوازم کمک‌بینایی جای عینک را می‌گیرند؟
خیر. در بسیاری از موارد، وسیله کمک‌بینایی در کنار عینک مناسب استفاده می‌شود.
آیا هر ذره‌بینی برای افراد کم‌بینا مناسب است؟
خیر. نوع و میزان بزرگنمایی باید بر اساس وضعیت بینایی و فعالیت مورد نظر فرد انتخاب شود.
آیا لوازم کمک‌بینایی باعث درمان چشم می‌شوند؟
خیر. این وسایل معمولاً بیماری زمینه‌ای چشم را درمان نمی‌کنند، بلکه به فرد کمک می‌کنند از توانایی بینایی موجود خود بهتر استفاده کند.
آیا برای مطالعه می‌توان از لوازم کمک‌بینایی استفاده کرد؟
بله. انواع مختلفی از کمک‌بینایی‌ها برای فعالیت نزدیک و مطالعه وجود دارد و انتخاب آن‌ها به وضعیت بینایی فرد بستگی دارد.
آیا برای استفاده از موبایل هم وسیله کمک‌بینایی وجود دارد؟
بله. برخی وسایل دیجیتال کمک‌بینایی و همچنین تنظیمات بزرگنمایی و کنتراست دستگاه می‌توانند به افراد کم‌بینا در استفاده از تلفن همراه کمک کنند.
آیا افراد سالمند می‌توانند از لوازم کمک‌بینایی استفاده کنند؟
بله. در صورت انتخاب وسیله مناسب و آموزش نحوه استفاده، بسیاری از افراد سالمند می‌توانند از کمک‌بینایی‌ها برای انجام فعالیت‌های روزمره استفاده کنند.
آیا قبل از خرید لوازم کمک‌بینایی باید معاینه شوم؟
توصیه می‌شود ابتدا وضعیت بینایی و نیازهای فرد بررسی شود. این کار کمک می‌کند وسیله‌ای انتخاب شود که متناسب با فعالیت مورد نظر و شرایط بینایی فرد باشد.
اگر عینک کافی نیست، راهکارهای دیگری هم وجود دارد
کاهش بینایی لزوماً به معنای از دست دادن توانایی انجام فعالیت‌های مورد علاقه نیست.
در بسیاری از موارد، با ارزیابی دقیق، انتخاب وسیله کمک‌بینایی مناسب و آموزش نحوه استفاده از آن می‌توان از توانایی بینایی باقی‌مانده بهتر استفاده کرد.
اگر با وجود عینک مناسب هنوز در انجام فعالیت‌های روزمره مشکل دارید، برای ارزیابی وضعیت بینایی و بررسی امکان استفاده از لوازم کمک‌بینایی اقدام کنید.
نویسنده:
دکتر بهروز ظهوریان، دکترای تخصصی بینایی
بازبینی علمی:
دکتر بهروز ظهوریان
تاریخ آخرین به‌روزرسانی:
1405/7/12
منابع علمی:
World Health Organization. World report on vision. Geneva: World Health Organization; 2019.
- World Health Organization. Package of Eye Care Interventions. Geneva: World Health Organization; 2022.
- American Optometric Association. Care of the Patient with Visual Impairment (Low Vision Rehabilitation). St Louis, MO: American Optometric Association.
- American Academy of Ophthalmology. Low Vision Rehabilitation Preferred Practice Pattern®. Ophthalmology. 2023.
- Jackson AJ, Wolffsohn JS. Low Vision Manual. 2nd ed. Oxford: Butterworth-Heinemann; 2007.
- Massof RW, Lidoff L, eds. Issues in Low Vision Rehabilitation: Service Delivery, Policy, and Social Considerations. New York: AFB Press; 2003.
- Markowitz SN. Principles of modern low vision rehabilitation. Can J Ophthalmol. 2006;41(3):289-293. doi:10.3129/i06-056.
- Stelmack JA. Quality of life of low-vision patients and outcomes of low-vision rehabilitation. Optom Vis Sci. 2001;78(5):335-342.
- Binns AM, Bunce C, Dickinson C, et al. How effective is low vision service provision? A systematic review. Surv Ophthalmol. 2012;57(1):34-65. doi:10.1016/j.survophthal.2011.06.006.
- Lamoureux EL, Pallant JF, Pesudovs K, Rees G, Hassell JB, Keeffe JE. The effectiveness of low-vision rehabilitation on participation in daily living activities: a systematic review. Ophthalmology. 2007;114(8):1526-1536. doi:10.1016/j.ophtha.2007.04.009.
- Virgili G, Acosta R, Bentley SA, Giacomelli G, Allcock C, Evans JR. Reading aids for adults with low vision. Cochrane Database Syst Rev. 2018;4(4):CD003303. doi:10.1002/14651858.CD003303.pub4.
- Margrain TH. Helping blind and partially sighted people to read: the effectiveness of low vision aids. Ophthalmic Physiol Opt. 2000;20(2):92-99.
- Harper R, Doorduyn K, Reeves B, et al. Evaluating the effectiveness of low vision aids in improving reading performance. Ophthalmic Physiol Opt. 1999;19(2):102-108.
- Bowers AR, Keeney K, Peli E. Community-based low vision rehabilitation: effectiveness and outcomes. Optom Vis Sci. 2008;85(11):E?
- Reeves BC, Harper RA, Russell WB. Enhanced low vision rehabilitation services: a randomised controlled trial. Br J Ophthalmol. 2004;88(11):1443-1449.
- Stelmack JA, Massof RW. Using the VA LV VFQ-48 and other measures to evaluate low vision rehabilitation outcomes. Optom Vis Sci. 2007;84(10):?
- Leat SJ, Fryer A, Rumney NJ. Outcome of low vision aid provision: the effectiveness of low vision aids in the management of visual impairment. Ophthalmic Physiol Opt. 1994;14(2):?
- Watson GR. Low vision in the geriatric population: rehabilitation and management. Ophthalmol Clin North Am. 2000;13(4):?
- Deemer AD, Swenor BK, Fujiwara K, et al. Prevalence and impact of low vision among older adults. Ophthalmology. 2020.
- Stelmack JA, Tang XC, Reda DJ, Rinne S, Mancil RM, Massof RW. Outcomes of the Veterans Affairs Low Vision Intervention Trial. Arch Ophthalmol. 2008;126(5):608-617.